Tôi không định viết về chuyện này. Thật lòng, ai mà muốn khoe mình từng phải đi vay tien tin chap chứ? Nhưng rồi nghĩ lại, biết đâu câu chuyện lặt vặt của mình lại giúp được ai đó đang đứng trước quyết định tương tự — vừa lo, vừa hy vọng, vừa sợ hãi.
Hồi đầu năm ngoái, tôi gặp một đợt “bão” tài chính đúng nghĩa. Con ốm, công ty cắt thưởng, xe máy hỏng… đủ thứ dồn dập như thể cuộc đời muốn kiểm tra xem tôi còn trụ được bao lâu. Không có tài sản thế chấp, không người quen cho mượn lớn, tôi đành tìm đến hình thức vay không cần bảo đảm — tức là vay tiền tín chấp. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng cảm giác lúc ấy… như bước chân vào một cánh cửa tối, chẳng biết bên kia là ánh sáng hay vực thẳm.
Lúc đầu, tôi nghĩ: “Chỉ vài triệu thôi, lương tháng sau trả liền!”. Nhưng đời đâu dễ như kế hoạch Excel. Lãi suất cộng dồn, phí phạt nếu trễ ngày, rồi áp lực tâm lý… khiến tôi mất ngủ suốt hai tuần. Có đêm nằm trằn trọc, tự hỏi: “Sao mình lại để mọi thứ tuột khỏi tầm kiểm soát nhanh thế?” Không phải vì vay tiền là sai — mà vì tôi đã vay mà chưa hiểu rõ mình đang làm gì.
Có lần, tôi gặp một bệnh nhân (ừ thì tôi làm trong ngành y) — anh ấy bị tăng huyết áp nặng, tim đập loạn nhịp. Khi hỏi nguyên nhân stress, anh thở dài: “Vay tín chấp ba nơi, mỗi nơi một ít, giờ không biết đường nào gỡ”. Tôi im lặng. Vì tôi hiểu cảm giác ấy. Không phải ai cũng may mắn có người thân hỗ trợ, hay công việc ổn định mãi mãi. Đôi khi, vay tiền tín chấp là chiếc phao duy nhất — dù nó có thể kéo mình chìm sâu hơn nếu không biết bơi.
Nhiều người lên án vay tín chấp như thể đó là tội lỗi. Nhưng thực ra, vấn đề không nằm ở công cụ — mà ở cách dùng. Cũng như dao, có thể thái rau hoặc gây thương tích. Tôi từng thấy người bạn dùng khoản vay nhỏ để mở quán cà phê online, ba tháng sau đã hoàn vốn. Cũng từng thấy người khác vay để mua điện thoại mới, rồi rơi vào vòng luẩn quẩn nợ nần.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là sự “dễ dàng” của quy trình vay hiện nay. Chỉ cần CMND, số điện thoại, thu nhập ổn định — là có thể nhận tiền trong ngày. Tiện thật, nhưng cũng nguy hiểm thật. Não bộ con người thường đánh giá thấp rủi ro khi mọi thứ diễn ra quá nhanh. Tôi cũng vậy. Hồi đó, tôi chỉ nghĩ đến “cần tiền ngay”, chứ không nghĩ đến “trả tiền sau”.
Sau lần ấy, tôi học được vài điều — không phải từ sách vở, mà từ chính những đêm trằ trọc và cơn đau dạ dày do stress:
Thứ nhất, đừng bao giờ vay chỉ vì “có thể vay”. Thứ hai, hãy tính toán kỹ mức trả hàng tháng — tốt nhất là không vượt quá 30% thu nhập. Thứ ba… và có lẽ quan trọng nhất: đừng giấu giếm. Nói chuyện với người thân, bạn bè, thậm chí chuyên gia tài chính. Im lặng chỉ khiến gánh nặng nặng hơn.
Và cuối cùng — đừng tự trách mình quá nhiều nếu đã lỡ bước hụt. Ai cũng có lúc khó khăn. Quan trọng là sau đó, mình rút ra được gì.
Bây giờ, tôi đã trả xong khoản vay. Sức khỏe ổn hơn, tinh thần cũng nhẹ nhõm. Nhưng tôi vẫn giữ thói quen ghi chép chi tiêu, và luôn đặt câu hỏi: “Mình vay để giải quyết vấn đề — hay chỉ để trì hoãn nó?”
Nếu bạn đang cân nhắc vay tiền tín chấp, tôi không khuyên bạn nên hay không. Nhưng hãy dành 10 phút — chỉ 10 phút — để tự hỏi: “Liệu mình có phương án B nếu mọi thứ không như mong đợi?” Vì cuộc sống, đôi khi, rất thích… bất ngờ.
Và nhớ rằng: vay tiền không làm bạn kém cỏi. Nhưng thiếu chuẩn bị — thì có thể khiến bạn kiệt sức. Mong bạn chọn lựa sáng suốt, và quan trọng hơn — luôn giữ được bình an trong lòng, dù có vay hay không vay.